Türk Borçlar Kanunu (TBK): Hukuki Çerçeve ve Sözleşme Rehberi

Son güncelleme: 14 Kasım 2026

Türk Borçlar Kanunu (TBK): Hukuki Çerçeve ve Sözleşme Rehberi


Günlük yaşamın ve ticari faaliyetlerin temelini oluşturan borç ilişkileri, Türkiye’de Türk Borçlar Kanunu (TBK) ile düzenlenmiştir. 6098 sayılı kanun olarak da bilinen ve 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren bu kanun, sözleşmelerden haksız fiillere, vekalet ilişkisinden sebepsiz zenginleşmeye kadar birçok borç ilişkisini kapsayan temel bir yasal metindir. Bu makalede, Türk Borçlar Kanunu‘nun amacını, kapsamını ve hukuki süreçlerdeki yerini ayrıntılı bir şekilde ele alacağız.

Hukuki Bilgilendirme

Somut olaya göre hukuki değerlendirme almadan hareket etmemenizi tavsiye ederiz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; genel nitelikli bilgiler sizin olayınıza doğrudan uygulanamaz.

Hukuki Değerlendirme Talep Edin

Türk Borçlar Kanunu Nedir? Amacı ve Kapsamı

Türk Borçlar Kanunu (TBK), borç ilişkilerinin doğmasını, sona ermesini, sonuçlarını ve bu ilişkilerden doğan yükümlülükleri düzenleyen bir özel hukuk kanunudur. Kanunun temel amacı, taraflar arasındaki borç ilişkilerinde adaleti, hakkaniyeti ve güveni sağlamaktır.

TBK’nın Kapsadığı Temel Konular:

  • Sözleşme Hukuku: Borçlar Kanunu’nun en geniş bölümüdür. Satış, kira, hizmet, vekalet, eser sözleşmesi gibi birçok sözleşme türünün kurulması, hükümleri, geçersizliği ve sona ermesi gibi konuları düzenler.
  • Haksız Fiiller: Bir kişinin hukuka aykırı bir fiille bir başkasına zarar vermesi durumunda, bu zararın tazmin edilmesine ilişkin kuralları belirler.
  • Sebepsiz Zenginleşme: Bir kişinin, hukuki bir sebep olmaksızın, bir başkasının mal varlığından zenginleşmesi durumunda, bu zenginleşmenin geri verilmesi yükümlülüğünü düzenler.
  • Vekâletsiz İş Görme: Bir kişinin, bir başkasının işini onun vekili olmaksızın görmesi durumunda doğan hak ve yükümlülükleri belirler.

Borçlar Hukukunun Temel İlkeleri

Türk Borçlar Kanunu, borç ilişkilerini düzenlerken bazı temel ilkelere dayanır:

  • Sözleşme Serbestisi İlkesi: Taraflar, yasal sınırlar içinde, diledikleri konuda ve diledikleri şartlarda sözleşme yapma serbestisine sahiptir.
  • Dürüstlük ve Güven İlkesi: Borç ilişkilerinde tarafların dürüstlük kurallarına uygun hareket etmesi ve birbirlerine güven duyması beklenir.
  • Nisbilik İlkesi: Borç ilişkileri, kural olarak, sadece o borç ilişkisinin tarafları arasında hukuki sonuç doğurur.

TBK ve Hukuki Süreçler

Borçlar Kanunu, günlük hayatta sıkça karşılaşılan hukuki sorunların çözümünde temel başvuru kaynağıdır.

  • Alacak-Borç Davaları: Bir sözleşmeden doğan alacağın tahsil edilememesi durumunda, alacaklı TBK hükümlerine dayanarak borçluya karşı alacak davası açabilir.
  • Tazminat Davaları: Bir haksız fiil sonucunda zarar gören kişi, TBK’nın haksız fiil hükümlerine dayanarak uğradığı zararın tazminini talep edebilir.
  • Kira Uyuşmazlıkları: Kira sözleşmelerine ilişkin uyuşmazlıklar, TBK’nın kira sözleşmesi hükümleri çerçevesinde çözülür.

Yargıtay Kararları ve TBK Uygulamaları

Yargıtay, Borçlar Kanunu’nun uygulanmasına ilişkin emsal kararlar vererek, kanunun doğru bir şekilde yorumlanmasına ve uygulanmasına rehberlik eder.

  • Örnek Yargıtay Kararı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin bir kararında, bir eser sözleşmesinde yüklenicinin (müteahhit) eseri zamanında teslim etmemesi durumunda, iş sahibinin (müşteri) uğradığı zararın tazmin edilmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Bu karar, TBK’nın sözleşmenin ihlaline ilişkin hükümlerinin somut bir uygulamasını göstermektedir.
  • Örnek Yargıtay Kararı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bir başka kararında, haksız fiil nedeniyle açılan tazminat davalarında manevi tazminat miktarının belirlenmesinde hakkaniyet ilkesinin gözetilmesi gerektiğine karar verilmiştir.

Sonuç: Hukuki Destek Neden Önemlidir?

Türk Borçlar Kanunu, sözleşme yapmaktan birine zarar vermeye kadar, hayatımızın her alanında karşılaşılan hukuki ilişkileri düzenleyen kapsamlı bir yasadır. TBK’nın karmaşık hükümleri, doğru bir şekilde yorumlanmadığında hukuki uyuşmazlıklara ve hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle, bir sözleşme yaparken, alacak veya borç ilişkisi içinde yer alırken ya da bir haksız fiil sonucunda hak talep ederken bir avukattan hukuki danışmanlık almak önem taşır.


türk borçlar kanunu, tbk, 6098 sayılı kanun, borçlar hukuku, sözleşme hukuku, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, Yargıtay, hukuki süreç, avukat, tazminat davası, borç ilişkisi

Seçilmiş Yargı Kararları

Aşağıdaki karar resmî karar veri tabanından tam metin olarak okunmuş; özet yalnızca karar metnine dayanır.

Manevi tazminatın miktarında hakkaniyet ölçüsü

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2017/1369 K.2018/1194, T.13.06.2018 (karar metni)

Dava, haksız şikâyet ve suç isnadından doğan kişilik hakkı saldırısı nedeniyle manevi tazminat istemine ilişkindir. Hukuk Genel Kurulu, manevi tazminatın bir ceza olmadığını, malvarlığı hukukuna ilişkin zararı karşılamayı da amaçlamadığını, tutarın zarar görende manevi huzuru sağlayacak ölçüde belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Hâkimin miktarı belirlerken olayın özelliğini, tarafların kusur, sıfat ve sosyal ekonomik durumunu gözeteceği, takdir hakkını etkileyen nedenleri objektif olarak göstermesi gerektiği vurgulanmıştır. Somut olayda saldırı niteliği tartışmasız olmakla birlikte hükmedilen tutar fazla bulunmuş ve direnme kararı bozulmuştur.

TBK Kapsamında Temel Süreler

Borçlar hukukunda süreler çoğu zaman hakkın kaybına yol açtığından, dava açmadan önce zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin kontrol edilmesi gerekir. Kanun metninden hareketle başlıca süreler şöyledir:

  • Genel zamanaşımı (TBK m.146): Kanunda başka bir süre öngörülmeyen alacaklarda on yıldır.
  • Beş yıllık zamanaşımı (TBK m.147): Kira bedelleri, anapara faizleri ve bazı ücret alacakları gibi kanunda sayılan alacaklar beş yıllık süreye tabidir.
  • Haksız fiil (TBK m.72): Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır.
  • Sebepsiz zenginleşme (TBK m.82): Geri isteme hakkının öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde hakkın doğumundan itibaren on yıldır.
  • Satım sözleşmesinde ayıp ihbarı (TBK m.223): Alıcı, malı gözden geçirmek ve ayıbı satıcıya gecikmeden bildirmekle yükümlüdür; ihbar edilmemesi ayıp nedeniyle haklardan yararlanmayı engelleyebilir.

Alacak Davası ve İcra Yolu

  • Sözleşmeye dayalı alacak: Sözleşme, fatura, irsaliye, yazışma ve ödeme kayıtları ile ispat edilir; şekil şartı bulunan sözleşmelerde (örneğin taşınmaz satışı) şekle uyulmamışsa sözleşme geçersiz olabilir.
  • Temerrüt ve faiz (TBK m.117 ve m.120): Muaccel borçta ihtar çekilmesiyle temerrüt oluşur; vadenin belli olduğu hâllerde ihtar gerekmeyebilir. Temerrüt hâlinde faiz işler.
  • Cezai şart (TBK m.179 ve devamı): Sözleşmede kararlaştırılan cezai şart fahiş ise hâkim indirim yapabilir (TBK m.182).
  • İlamsız icra takibi: Alacaklı, İİK hükümleri uyarınca takip başlatabilir; borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.62).
  • İtirazın iptali: İtiraz üzerine duran takip için alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir (İİK m.67).

Belirsiz alacak davası bakımından, 7589 sayılı Kanunla HMK m.107 mülga edilmiş (Resmî Gazete 31.07.2026); önceki tarihlerde açılan davalar geçici hükümlere göre yürütülür. Bu nedenle dava türü seçilirken dava tarihine göre güncel usul hükümlerine bakılmalıdır.

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Belgeler

  • Alacak ve tazminat davalarında görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici veya sulh hukuk mahkemesidir.
  • Ticari davalarda konusu belirli bir paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A); kira uyuşmazlıklarında ise 01.09.2023 tarihinden itibaren benzer bir dava şartı vardır.
  • Dosyaya sunulacak belgeler: sözleşme ve ekleri, ihtarname ve tebliğ belgeleri, fatura ve irsaliyeler, banka kayıtları, yazışmalar, bilirkişi incelemesine esas olabilecek belgeler.

Sık Yapılan Hatalar

  • Süreleri sözleşme tarihine göre değil, olayın öğrenilme tarihine göre hesaplamak veya tam tersini yapmak.
  • İhtarnameyi tebliğ edilebilir şekilde göndermemek.
  • Cezai şart veya faiz oranını sözleşmede açıkça belirtmemek.
  • Tazminat taleplerinde maddi ve manevi zararı ayrıştırmadan ve belgelemeden dava açmak.
  • Ticari dava şartı olan arabuluculuğu atlamak.
  • Sözleşmedeki yetki şartı ile ve tebligat adreslerini güncel tutmamak.

Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilecek Noktalar

Sözleşmeler kural olarak şekle bağlı değildir (TBK m.12); ancak kanunun şekil öngördüğü işlemlerde şekle uyulmaması geçersizlik doğurur. Sözleşme hazırlanırken tarafların kimlik ve adres bilgileri, edimin kapsamı, ifa yeri ve zamanı, ödeme koşulları, temerrüt sonuçları, cezai şart, yetkili mahkeme ve tebligat adresi açık yazılmalıdır. Önceden hazırlanmış ve çok sayıda sözleşmede kullanılan genel işlem koşulları ise karşı tarafın aleyhine olan yönleriyle ayrıca denetime tabi olabilir (TBK m.20 ve devamı). Taraflar arasındaki ek yazışma ve değişiklikler yazılı hâle getirilmeli, ödemeler ise açıklamalı olarak banka yoluyla yapılarak belgelenmelidir.

Av. İbrahim Said İğsen
İstanbul Barosu — Yücebağ Hukuk Bürosu kurucu avukatı
Hakkında →
×

Sitemizden ayrıldığınızı görüyoruz.
Eğer sizi aydınlatacak yeterli bilgiye erişim sağlayamadıysanız, danışmanlık hizmeti için bizimle iletişime geçmekten çekinmeyiniz.

WhatsApp İle İletişime Geçin