Kripto Varlıklar Boşanmalarda Mal Paylaşımına Dahil Edilir mi?

Boşanmada Kripto Paralar – Eşler Arasında Mal Paylaşımında Yeri

• Eşlerin sahip olduğu kripto paralar boşanma halinde mal paylaşımına girer mi? Türk Medeni Kanunu’na göre kripto varlıkların edinilmiş mal sayılması, ispat sorunları ve Yargıtay’ın konuya yaklaşımı.

Boşanma sürecinde eşler arasında mal paylaşımı yapılırken, günümüzde yeni bir soru gündeme geliyor: Kripto paralar da tıpkı banka hesapları, altın veya gayrimenkul gibi paylaşılır mı? Dijital varlıkların değer kazanmasıyla birlikte, evlilik birliği içinde edinilen Bitcoin, Ethereum gibi kripto varlıkların da ortak mal rejimine tabi olup olmayacağı tartışma konusu. Bu yazıda, Türk hukuku açısından kripto paraların boşanma halinde edinilmiş mal rejimine dahil edilip edilmeyeceğini, ispat ve gizlilik sorunlarını, karşılaştırmalı hukuk örnekleriyle birlikte ele alacağız. Teknik terimleri basitleştirerek, hem profesyonel hukuki çerçevede hem de anlaşılır bir dille açıklamalar sunacağız.

Medeni Hukukta Mal Rejimi ve Kripto Paralar

Türk Medeni Kanunu uyarınca yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler aksi bir sözleşme yapmadıkça, evlilik süresince edinilen mallar ortak kabul edilir ve boşanma/ayrılık durumunda paylaştırılır. Edinilmiş mal, eşlerin emek vererek kazandıkları gelirlerle elde ettikleri varlıkları kapsar (maaş, birikimler, yatırımlar vb). Bu bağlamda sorumuz şudur: Evlilik içinde satın alınan kripto paralar edinilmiş mal sayılır mı?

Medeni Kanun’un sistematiği açısından kripto paralar açıkça zikredilmemiş olsa da, değer taşıyan dijital varlıklar olarak elbette malvarlığı unsuru teşkil ederler. Eğer bir eş, evlilik birliği içinde çalışarak kazandığı parayla kripto para yatırımı yaptıysa, bunun da diğer yatırımlar gibi edinilmiş mal kabul edilmesi gerekirtbbdergisi.barobirlik.org.tr. Nitekim doktrinde de bu görüş desteklenmektedir: “Evlilik birliği içinde, emek harcanarak edinilen gelirlerle alınan kripto varlıklar, mal rejimi sona erdiğinde tasfiyeye tabi olur” şeklinde hukukî tespitler yapılmıştırtbbdergisi.barobirlik.org.tr. Özetle, kripto paralar kazanılmış gelirle alınmışsa kural olarak ortak paylaşım kapsamında değerlendirilir.

Burada, kripto paraların “kişisel mal” sayılabileceği istisnai durumlar da mümkündür. Örneğin eşlerden biri evlilik öncesi sahip olduğu parayla veya kendisine miras kalan bir parayla kripto alımı yapmışsa, bu varlık kişisel maldır ve paylaşıma girmez. Ancak bu durumda dahi, kripto varlığın değer artışları tartışma konusu olabilir. Normalde kişisel malın değeri artarsa, bu artış da edinilmiş mal sayılır (TMK m.227). Örneğin, miras kalan 1 Bitcoin’i eş evlilik boyunca elde tuttu ve Bitcoin değeri 5 katına çıktıysa, bu değer artışı edinilmiş mal olarak düşünülebilir. Bu konular yeni ve içtihatla şekillenecektir.

Kripto Varlıkların Gizlenmesi ve İspat Sorunu

Kripto paraların merkeziyetsiz ve anonim doğası, boşanma durumunda mal paylaşımında bazı ispat zorlukları doğuruyortbbdergisi.barobirlik.org.tr. Geleneksel mal varlıklarında (banka hesabı, tapu, araç vs.) kayıtlar resmi olduğundan mahkeme talebiyle ortaya çıkarılması kolaydır. Ancak kripto paralarda, özellikle eşlerden biri varlıklarını soğuk cüzdanda veya yurtdışı borsalarda tutuyorsa, bunların tespit edilmesi güç olabilir.

Boşanma sürecinde tarafların mal beyanı esastır; her eş malvarlığını bildirmekle yükümlüdür. Fakat kötü niyetli bir eş, “eşten mal kaçırmak” amacıyla paralarını kriptoya çevirip cüzdanını saklayabilirtbbdergisi.barobirlik.org.tr. CNBC’de çıkan bir haberde, ABD’de boşanma davalarında bazı kişilerin kripto kullanarak servet gizlediği belirtilmiştirtbbdergisi.barobirlik.org.tr – benzer durumlar ülkemizde de yaşanabilir. Böyle bir durumda diğer eşin ne yapabileceği önem kazanır.

Türk hukuku, tereke tespiti veya mal kaçırmanın iptali gibi davalarla dolaylı yollar sunsa da, kripto özelinde henüz örnekler sınırlı. Eşlerden biri, diğerinin kripto yatırımı olduğunu seziyorsa, mahkemeden karşı tarafın banka kayıtlarının incelenmesini isteyebilir. Çünkü genelde kripto almak için banka havalesi, EFT gibi işlemler yapılır. Banka kayıtlarında örneğin bir kripto borsasına yüklü transferler görünüyorsa, hakim bu paraların akıbetini sorgulayabilir. Böylece dolaylı olarak kripto varlıkların varlığı anlaşılabilir. Ayrıca blokzincir analiz uzmanlarından rapor alınarak, belirli bir cüzdan adresinin kimle ilişkili olabileceği tespit edilmeye çalışılabilir.

Yine de, eğer eş tüm izleri ustaca gizlediyse, gerçekte var olan kripto serveti hukuken görünmez kılarak mal paylaşımından kaçırabilir. Bu bir hukuki risk ve adaletsizlik potansiyeli taşıyor. İleride bu tür durumlar yaygınlaşırsa, kanun koyucunun dijital varlık beyanı veya özel araştırma usulleri getirmesi gerekebilir. Örneğin, bazı ülkelerde boşanma sürecinde dijital varlıkları saklamaya yönelik hileler yapıldığı ortaya çıkmış ve mahkemeler bu kişilere karşı ağır yaptırımlar uygulamıştır (örneğin mal kaçırma amacı sabit görülürse eşin tamamını diğerine verme gibi). Türkiye’de de aile mahkemeleri, dürüstlük kuralı çerçevesinde beyan etmeyen eşe karşı olumsuz değerlendirme yapabilir.

Yargıtay ve Mahkemelerin Yaklaşımı

Kripto paralar henüz çok yeni bir varlık sınıfı olduğundan, Yargıtay içtihatlarında doğrudan bu konuyu ele alan kararlar sınırlı. Ancak 2023 yılında basına yansıyan bir Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı, kripto yatırımlarının boşanmada “kusur” olarak değerlendirilemeyeceğini ortaya koyduhaberler.com. O olayda bir eş, diğer eşin habersiz şekilde kripto paraya yatırım yaptığını ileri sürerek bunu boşanmada kusur saymaya çalışmış; ancak Yargıtay, eşin kendi kazancını kriptoya yatırmasının tek başına evlilik birliğine aykırı bir davranış olmadığına hükmetmiştir. Yani Yargıtay, “kripto yatırımını gizlemek evliliğe ihanet sayılmaz” demiştir diyebiliriz. Bu karar, kusur boyutunda önemli ama mal paylaşımı boyutunda direkt bir etkisi yok.

Mal rejimi açısından henüz yüksek mahkeme kararı olmasa da, aile hukukçuları ve uygulayıcılar prensip olarak kripto paraların da boşanma mal tasfiyesinde hesaba katılması gerektiği konusunda birleşiyor. Örneğin Türkiye Barolar Birliği Dergisi’nde yayınlanan bir makalede, “Eşlerden biri mal kaçırmak için kripto paraya yöneliyor; oysa bunlar da mal rejimine dahil olması gereken varlıklardır” tespiti yapılmıştırtbbdergisi.barobirlik.org.tr. Ayrıca hukuken, dijital varlıklar da tıpkı banka hesapları gibi birer “hak ve alacak”tır. İcra İflas Kanunu’nda veya TMK’da açıkça yazmasa da, Yargıtay kararlarında zaman zaman çağın gelişen değerlerine atıf yapıldığı görülür. Muhtemeldir ki ilk somut uyuşmazlıklar yüksek mahkemeye yansıdığında, “kripto paralar da diğer finansal varlıklar gibi kişisel veya edinilmiş mal niteliği taşır” yönünde içtihat geliştirilecektir.

Şunu da belirtmek lazım: Mal paylaşımında kripto paranın tasfiye değeri nasıl belirlenecek? Çünkü kripto fiyatları çok oynaktır. Burada, tasfiyede esas alınacak değer, dava tarihine en yakın tarihteki rayiç değer olmalıdır. Mahkeme, uzman bilirkişiler aracılığıyla o kriptonun TL karşılığını hesaplatacaktır. Eğer kripto paralar boşanma davası sürerken elden çıkarıldıysa (bozdurulduysa), elde edilen TL değeri hesaba katılır. Eşin kaçırmaya yönelik hareketi olursa (dava sırasında aniden tüm kriptoları satıp harcaması gibi), bu da hakkaniyet gereği tasfiyede sanki duruyor gibi değerlendirilebilir.

Karşılaştırmalı Hukuk: Diğer Ülkeler Ne Yapıyor?

ABD ve İngiltere gibi ülkelerde boşanma hukukunda dijital varlıklar giderek daha fazla tartışılıyor. ABD’de boşanma avukatları blokzincir adli tıp uzmanlarıyla çalışmaya başladı bile. Özellikle eşlerden birinin coin alım satım geçmişini analiz ederek gizlediği varlık olup olmadığını ortaya çıkarmaya çabalıyorlar. Amerikan mahkemeleri, beyan edilmeyen kripto varlıkların sonradan tespiti halinde bunu mal kaçırma olarak değerlendirip ilgili tarafa yaptırım uygulayabiliyor. İngiltere hukukunda mahkemeler finansal çözüm (financial remedy) sürecinde tüm varlıkların dökümünü isterken, kripto dahil her şeyin açıklanmasını talep edebiliyor. Hatta bir Londra mahkemesi, kocasının binlerce sterlinlik kriptoyu sakladığını iddia eden bir eşin talebiyle, global kripto borsalarına bilgi celbi gönderip o kişinin hesabı olup olmadığını sormuştur. Bu tip proaktif adımlar, diğer ülkelerde kriptonun ciddiye alındığını gösteriyor.

Almanya ve Fransa gibi medeni hukuk ülkelerinde de ilke aynı: Edinilmiş mal rejimi varsa, dijital veya fiziksel ayrımı yapılmaz, hepsi malvarlığı değeri olarak paylaşılır. Ancak pratikte, Almanya’da da sorun ispat aşamasında çıkıyor; zira Alman mahkemeleri kripto tespiti için eşin dürüst beyanına ve karşı tarafın sunacağı kanıtlara bakıyor. Bir fark, Almanya’da vergi dairesine kripto kazançlarını bildirme yükümlülüğü olduğundan, boşanmada eşler birbirlerinin vergi kayıtlarını inceleyip oradan ipucu yakalayabiliyor.

Sonuç olarak, dünya genelinde eğilim, kripto varlıkların da evlilik mal varlığı hesaplarına dahil edilmesi yönündedir. Yasal sistemler bu yeni fenomene adapte olmaya çalışırken, bir yandan da eşler arasında güven ve şeffaflık meselesi ortaya çıkmaktadır.

Sonuç ve Öneri

Türk hukukunda, açık yasal hüküm olmasa da evlilik birliği içinde edinilen kripto varlıkların mal paylaşımına dahil olması gerektiği görüşü ağır basmaktadırtbbdergisi.barobirlik.org.tr. Uygulamada en büyük zorluk, bu varlıkların tespit ve ispat edilmesidir. Bu nedenle, boşanma aşamasındaki eşlerin uzman bir avukat desteğiyle finansal analiz yapması, gerekirse mahkemeden karşı tarafın banka ve dijital kayıtlarına ulaşmak için talepte bulunması önerilir.

Eğer siz veya eşiniz kripto yatırım yapıyorsa, adil bir paylaşım için mümkün olduğunca açık olmanız en sağlıklısıdır. Aksi halde, gizlenen varlık sonradan ortaya çıkarsa hukuki yaptırımlarla karşılaşmak mümkündür. Örneğin ileride miras paylaşımlarında veya başka bir anlaşmazlıkta bu durum gündeme gelebilir.

Boşanmada kripto paralar konusunda henüz çok yeni bir dönemdeyiz. Gerek mahkemelerin gerekse avukatların bu konuya dair bilgisi zamanla derinleşecektir. Biz Yücebağ Hukuk Bürosu olarak dijital varlıkların aile hukukuna yansımalarını yakından takip ediyoruz. Kripto paraların miras yoluyla geçişi de benzer bir tartışma alanı olup, bunu “Kripto Para Miras Kalır mı?” başlıklı diğer makalemizde ele aldık. Boşanma halinde de temel ilke, hakkaniyete uygun paylaşımın sağlanmasıdır. Bunun için şeffaflık, doğru değerleme ve gerektiğinde hukuki müdahaleler önem taşır.

Bu konuda hukuki danışmanlık almak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.